Đăng ký
| Nhu cầu phát triển hệ thống dưỡng lão và chăm sóc người cao tuổi ở Việt Nam |
Trang chủ  ⇒  Già hóa dân số   ⇒   Nhu cầu phát triển hệ thống dưỡng lão và chăm sóc người cao tuổi ở Việt Nam
Thực trạng già hóa nhanh và số lượng người cao tuổi ngày càng lớn đòi hỏi Việt Nam phải gấp rút xây dựng một hệ thống dưỡng lão và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vững mạnh.

   Hiện nay, mạng lưới các cơ sở dưỡng lão, trung tâm chăm sóc người già trong nước còn rất mỏng và yếu so với nhu cầu thực tế. Phần lớn người cao tuổi Việt Nam vẫn được chăm sóc tại gia đình, trong khi các dịch vụ công và tư nhân hỗ trợ chăm sóc dài hạn mới chỉ ở bước khởi đầu.

Sự thiếu hụt dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp

   Theo Bộ Y tế, hệ thống chăm sóc người cao tuổi ở nước ta hiện vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về chất lượng​. Trên cả nước, có khoảng 400 cơ sở bảo trợ xã hội công lập (bao gồm các trung tâm nuôi dưỡng người già neo đơn, cơ nhỡ...) nhưng mới chỉ tiếp nhận chăm sóc cho khoảng 40.000 người cao tuổi​. Con số 40.000 này quá nhỏ bé so với tổng số hơn 12 triệu người cao tuổi hiện nay. Điều đó có nghĩa là đa số người già chưa có cơ hội tiếp cận các dịch vụ dưỡng lão chuyên nghiệp, hoặc do thiếu cơ sở vật chất, hoặc do chi phí quá cao. Nhiều địa phương chỉ có 1-3 trung tâm dưỡng lão cho toàn tỉnh/thành – một con số rất hạn chế​. Ngay tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM, số viện dưỡng lão, nhà chăm sóc người già có chất lượng cao cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay, và thường luôn trong tình trạng quá tải.

   Mô hình viện dưỡng lão công lập hiện chủ yếu phục vụ đối tượng người già neo đơn, không nơi nương tựa hoặc có công với nước, mang tính chất trợ cấp xã hội là chính​. Các trung tâm này hoạt động với ngân sách hạn hẹp, cơ sở vật chất và nhân lực chưa được đầu tư đúng mức, nên chưa đáp ứng được yêu cầu chăm sóc chuyên nghiệp trong nhiều trường hợp​. Trong khi đó, khu vực tư nhân còn e ngại đầu tư vào lĩnh vực dưỡng lão do chưa có nhiều chính sách khuyến khích ưu đãi. Chi phí đất đai, mặt bằng cao khiến việc mở viện dưỡng lão tư thục trở nên tốn kém​. Hiện cả nước có khoảng vài chục cơ sở dưỡng lão tư nhân (theo thống kê năm 2020 có khoảng 80 cơ sở ngoài công lập)​, con số này còn quá ít so với nhu cầu tiềm năng. Mặt khác, chi phí dịch vụ dưỡng lão chất lượng cao hiện nay khá đắt đỏ, vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình trung lưu​. Một số viện dưỡng lão tư nhân cao cấp ở Hà Nội, TP.HCM có mức phí 15-20 triệu đồng/tháng, chưa kể các chi phí phát sinh, khiến không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện gửi bố mẹ, ông bà vào đó.

theo-doi-suc-khoe

Thiếu hụt nhân lực chăm sóc người cao tuổi

   Sự thiếu hụt hệ thống dưỡng lão còn thể hiện ở nguồn nhân lực và chuyên môn. Việt Nam đang rất thiếu bác sĩ chuyên khoa lão, điều dưỡng lão khoa và nhân viên chăm sóc được đào tạo bài bản về lão khoa​. Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi là cấp thiết nhưng dịch vụ y tế chuyên biệt cho đối tượng này còn nhiều hạn chế​. Đa phần bệnh viện tuyến cơ sở chưa có khoa lão khoa riêng, đội ngũ y bác sĩ hiểu biết về bệnh người già còn mỏng. Việc chăm sóc dài hạn tại cộng đồng hầu như phó thác cho gia đình. Chuyên gia nhận định tình trạng “thiếu và yếu” này nếu không sớm khắc phục sẽ dẫn đến quá tải hệ thống y tế và an sinh xã hội khi số lượng người già tăng cao.

   Trong bối cảnh đó, việc phát triển các loại hình dịch vụ dưỡng lão và chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi là nhu cầu tất yếu và cấp bách. Nhà nước đã nhận thấy rõ thách thức này: Hội Người cao tuổi Việt Nam đã nhiều lần kiến nghị chính phủ ban hành chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, vốn... để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào cơ sở hạ tầng phục vụ chăm sóc người già. Nếu có sự hỗ trợ thích đáng, khu vực tư nhân sẽ mạnh dạn hơn trong việc xây dựng các trung tâm dưỡng lão, nhà điều dưỡng chất lượng cao, bổ sung cho hệ thống công lập hiện có. Bên cạnh đó, các chuyên gia xã hội học cho rằng xã hội cần dần chấp nhận loại hình dịch vụ chăm sóc và nuôi dưỡng người già như một xu hướng tất yếu trong đô thị hiện đại​. Thay vì e ngại “bỏ mặc” cha mẹ vào viện dưỡng lão, cần hiểu rằng các trung tâm dưỡng lão tốt có thể chăm sóc người già chuyên nghiệp hơn, đầy đủ hơn so với điều kiện tại nhiều gia đình​. Ở đó, người cao tuổi không chỉ được theo dõi sức khỏe sát sao, mà còn có môi trường sinh hoạt tập thể, giao lưu với bạn bè đồng trang lứa, giúp họ sống vui khỏe và bớt cô đơn.

Định hướng tương lai

   Định hướng phát triển hệ thống dưỡng lão trong tương lai sẽ tập trung vào mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dịch vụ. Các chuyên gia dự báo mô hình viện dưỡng lão sẽ ngày càng ứng dụng công nghệ cao để chăm sóc người già hiệu quả hơn. Ví dụ, những thiết bị y tế thông minh có thể được tích hợp trong phòng ở để theo dõi sức khỏe (đo nhịp tim, huyết áp liên tục) và thông báo cho nhân viên y tế khi có bất thường​. Dịch vụ tư vấn khám chữa bệnh từ xa, kết nối qua điện thoại thông minh giữa người cao tuổi với bác sĩ và người thân, cũng sẽ trở nên phổ biến​. Mặt khác, đào tạo và phát triển đội ngũ nhân viên chăm sóc người cao tuổi là yêu cầu quan trọng hàng đầu​. Những nhân viên này cần có kiến thức y tế cơ bản, kỹ năng sơ cứu, lòng kiên nhẫn và tận tâm để chăm sóc cả về thể chất lẫn tinh thần cho người già. Các trường điều dưỡng, trường y sẽ cần mở thêm chuyên ngành, khóa học về lão khoa để bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cho lĩnh vực này.